انديشيدن

اگر حسين منصور حلاج را مؤسس نظرية دفاع از ابليس بدانيم، بي شك عين القضات همداني گسترش دهنده و مفسر بي همتاي اين نظريه است . او مباني اين نظريه را وامدار حلاج است ولي تقرير تازه و بديعي از واقعة طرد و لعنت شدن ابليس ارائه مي كند كه او را در زمرة بزرگترين مدافعان و ستايش گران ابليس قرار مي دهد. اين مقاله با استناد به آراي عين القضات همداني سيماي اجمالي ابليس در آثار او را ترسيم مي كند و به تبيين مباني دفاع او از اين عصيانگرِ مطرود مي پردازد. ابليس در آثار عين القضات همداني سيمايي دوگانه دارد؛ يكي چهره اي كه از آن اغلب با عنوان شيطان كه وسوسه گر و گمراه كنندة آدميان است، ياد مي كند؛ ديگري چهره اي است كه در خلال دفاعيات و ستايش او از ابليس ترسيم مي شود . از ديدگاه او ابليس عاشق پخته اي است كه از فرمان معشوق تمرّد مي كند تا كمال خويش را بنمايد، تا به جهانيان ثابت كند كه او و تنها او از ارادة حقيقي خداوند در اين فرمان آگاه بود و ارادة خدا چيزي نبود جز تمرّد عاشق هزار ساله اش از سجده كردن به غير او .